Ներկայացված է Արմավի մրցույթին...    

 

Դռեները փակվեցին:  Մարմինս թեև սկզբում դողում էր, բայց  իվերջո, ենթարկվեց: Եվ ահա,  զգայազրկողի ճերմակ խալաթն ու չեշիրյան կատվի ժպիտն  իմ կողմը եկան:

-Դե ինչ,  պատրա՞ստ ես հին քիթդ մեզ թողնել:

Թողնել ամեն ինչ, թողնել ամենքին, ամենը թողնել: Մոռանալ մարմինդ ինչ-որ մեկի կախիչից  կախված ու վերանալ անծայրության մեջ, ոնց ես՝  հիմա, աշնանային կապույտ վերարկուս հագիս, խանութի ծանր, շատ ծանր դուռը մի կերպ բացելով, ոտքերս հազիվհազ  կանգնեցնելով  սառույցին, ապա անցելով քար կտրած  ձյան շերտի մեջ, ձեռքերումս արկղը պահած՝ գնալ եսիմուր: Արկղի մեջ՝ տասներկու մեղրաբլիթ- ձնեմարդ կիպ-կիպ պառկած՝ շաքարե անիմաստ լայն բերաններով՝  հո-հո  գրությամբ:

-Այս  տասներկուսը չեն վաճառվում: Պետք է հետ վերցնեք, բայց  մենք դա արդեն վաճառքի գնով ենք հաշվել: Այո, պետք է  վաճառքի գնով գնեք: Չե՞ք ուզում, մի գնեք: Եթե տանում եք, պետք է վճարեք: Չէ՞՝ ուրեմն թողեք,  ոստիկան կկանչեմ, ոչինչ չեք կարող ապացուցել: Ավելի վատ, որ  դուք եք թխել ու վստահեցրիք, թե  կգնեն: Կարճ ասած, առանց  ձեզ էլ գլխացավը քիչ չէ նոր տարվա շեմին…

Հո-հո՝ հոգնած ծիծաղը լարում է դրսում  Ձմեռ պապի հոգուստով սառած  տղամարդը,  հո-հո՝  մեռնելու համար միշտ էլ ելք կա, բայց ես մի կերպ կձգեմ, առջևում հաջորդ տարին  է, ես՝ մեծ քաղաքի  լուսաֆորների  թարթիչներից  փախչող, զարմացած, զզված իմ  սփրթնածությունից,  հո-հո՝ սուպերմակետներում այնպիսի հերթ է, ասես մինչև հաջորդ տարի այլևս մթերք չի լինելու, համատարած  սով, համատարած՝ հո-հո, սոված  կանացի ու ծերունական ափեր են առաջ գալիս: Ծանոթ բույր է տարածվել օդում:  Ակորդը՝  ձյան  թարմության, հուզմունքի և դարչինի, վերին նոտաները՝ մանդարին, եղևնի, պրալինե, սրտի նոտաները բացվում են  մի փոքր ուշ.  դա սպասման, հույսի, երազանքի փոքր-ինչ ծաղկային  քաղցր բույրն է,  շարունակական շլեյֆը՝ փող տուր, հաց տուր, կօրհնեմ, կանիծեմ, տուր,  տուր՝ ճոճվող օդում…

-Տեսա՞ր, քիթդ քիթիկ դարձրինք, նոր քիթ, նոր կյանք, նոր շունչ:

Գովազդային  կարգախոս հիշեցնող բառերով բժիշկս հրաժեշտ տվեց ինձ, ես՝ քթիս, քիթս՝  հայելուն: Հայելիս դատարկ էր, ասելիք չուներ: Ես ունեի: Միշտ վստահ էի՝ փոքր քթով  աղջիկները երջանիկ են լինում: Երևի մի գլամուր ամսագրում էի կարդացել, կամ հորինել, չեմ հիշում, միայն թե գիտեի, որ այլևս չեմ լսի.

-Լսի, բայց քիթը վերջն ա, վրեն նստես հեռուն նայես:

-Էս աղջկա դեմքի վրա հյուսիսային ու հարավային Կորեան են տեղավորվել: Քթի սարն էլ սահմանն ա, որ աջն ու ձախը իրար չտեսնես:

-Բալիկ ջան, քիթդ կտրեիր, նորմալ մարդ կդառնայիր:

Ու  մի օր նորաթուխ քիթիկս  զգաց ներկերի հոտը, գտավ նրան,  նրա արվեստանոց մտավ: Ես մտովի հաղթանակ գրանցեցի: Գրանցեցինք: Մենք: Ես ու քիթիկս:

Ու մեջս խուտուտ առաջավ, ու պարող բառերը  ծնցությունից տրաքեցին երկնքում, ու մարմինները երկխոսության մեջ մտան, ու  ասելիքը  վերածվեց  հևքի: Ու հասկացա, որ տղամարդը միշտ էլ իր տունն է կարոտում, դրա համար մտնում է մեջդ՝ գոնե մի քանի րոպեով կարոտն առնելու, ու պատեպատ է տալիս իրեն, հետ ու առաջ շարժվում նորից տեղավորվելու, ու օրգազմի վայրկյանի մեջ տիեզերքը անվճար տոմս է տալիս՝ կրկին տուն  հասնելու: Հետո, միայն վայրեջքից  հետո  քրտնած մազերով փակեցի հասունացած ցից  ստինքներս ու նայելով դիմացս կախված Էյֆելյյան աշտարակի լուսանկարին մրմնջացի  իբրև թմրած, իբրև  կյանքը լավ ճանաչած մեկը:

-Նկատե՞լ ես, այս աշտարակը կին է՝ անսիրտ, տրփոտ: Դրա չռած  ոտքերի արանքում որքան  ասես մարդ է ելումուտ անում: Ու նա երկաթե մարմնով կանգել, չի ծերանում, չի հագենում, չի էլ հոգնում:

-Չէ հա,  կին չէ: Տղամարդ է, չե՞ս տեսնում ահռելի զենքը: Երկինք  է ուղղել ու շինում է թմբլիկ ամպերին:

  Իսկ  ամիսներ անց  անձրև կտեղա,  անձրևի տակ կհեռանամ  նրա տանից, սիրուց հետո սպառված,  իմիջայլոց  ասված խոսքերից հետո,   իբր Քրիստոսի տարիքում ուշ է ամուսնանալ, ավելի լավ է փախչել հեռու՝ նոր  աշխարհ  հորինելու,  ու  ցանկալի է դա  անել  մենակ:
 Եվ  ես վազում եմ տանից  դուրս, անձրևն ու արցունքը իրար խառնելով, ճյուղերից վայր ընկող ինքնասպան  լերկ մարմինների  միջով, զուգահեռ լսելով, թե  ինչպես է մահը հևում կոշիկներիս տակացուների տակ՝ աշնան տերևների ընդատուն  ճիչով, շնչելով բազում մեռելնելի շագանակագույն հոտը:

 Քըշտ-քըշտ, քըշտ-քըշտ  ու քիթիկով քաշեցի ցախավելից  թռչող փոշու հոտը, կողքի սրճարանից փախաց տաք շոկոլադի գոլորշին, անծանոթի պատուհանից  թռած համբույրի բույրը, հավաչափ աղավնու փետրահոտը, քաղաքը քթանցքներիս  մեջ քաշելով  հռհռացի`   ինքս իմ  անորոշությունից հյուծված:  Ես մորս սովորեցրած թխվածքաբլիթներ թխելուց  բացի, ուրիշ ոչինչ անել չգիտեի: Ուսումս կիսատ մնաց  գումար չունենալու պատճառով,  բնական է, որ ոչ մի տեղ թերուս լրագրողի չէին սպասում, չէին սպասում նաև ստախոսի, որովհետև մի կիսամյակի ՝ գավառից  ուղարկած  հորս տանջանքով  աշխատած  գումարը տեղ գտավ ոչ թե ինստիտուտի գանձարանում, այլ բժշկական կլինիկայի դրամարկղում: Ու մեծ քաղաքում մնացի ես, նոր քիթս ու անորոշությունը: Տանը ինձ ընդունել չկամեցան: Ես սկսեցի ապրել նրա հետ, մտածեցի, որ նոր արտաքինը նոր կյանք նվիրեց, թեկուզ և ոչ  իդեալական, բայց հետաքրքիր կյանք: Հետո պարզվեց, որ նրա կյանքում ես միակը չեմ, ով քիթիկ ունի: Նա խորհուրդ տվեց  չնեղվել  արտասուքից: Արտասուքը կյանքի նշան է ու եթե այն կուտակես, միգուցե քո սեփական  ծովը ստեղծես  ու լողաս, որքան ուզես ու ուր ուզես:  Ու հուսահատությունից  փախա հանրակացարանի փիրուզագույն նեղլիկ  սենյակ  ու սկսեցի գրել: Գրել ու տառապել: Եվ  որքան շատ էր տառապանքն ու անհաջողությունը, այնքան  շատանում էին տպագրվելու հնարավորությունները, որովհետև  ցավը գրողի միակ հզոր զենքն է, ու եթե զենքը կա, այն հարկավոր է կիրառել: Հարկավոր է շաղ տալ թղթի վրա, տարածել, փոխանցել, վարակել բոլորին, թող որ  ցավդ հազար ոտք ունենա, թող հասնի ընթերցողին, թող  հուզի: Հրատարակիչներից  մեկն ասաց, եթե գիրք գրեմ, որում սոխը շատ լինի, տնային տնտեսուհիները կսնվեն միայն իմ գրքերով, կլացեն, բայց  կմտածեն՝ առողջարար է: Ու ես սկսեցի «Անհաջողակի օրագիրը»: Մեծ հաշվով, դա սուտ էլ չէր, որովհետև եթե մեկը հավատում է  ստիդ՝  այն վերափոխվում է ճշմարտության, իսկ գրականությունը ճշմարիտ սուտ է, անհաջողակների ու միայնակների վառոդով լցված տակառ: Բայց  այս շղթայում իրականում քեզ բաժին է հասնում միմիայն  քո միայնությունը: Ու շուտով հասկանում ես, որ իրական միայնությունն այն է, երբ վառում ես վերջին ծխախոտդ  ու գիտես՝  շուտով դա էլ է քեզ լքելու, իսկ դու դեռ շարունակելու ես միայնակի  քո շքեղ սոփեստությունը, և որքան էլ լավ հրատարակիչ ունենաս, մեկ է, նա քեզ երկար չի պահելու, որովհետև կգտնվեն այլ անհաջողակներ, ովքեր իրենց հերթին ցրտաշուք ձմռանը տաք ապտակ հասցնելու կարիք կունենան ձեզնից յուրաքանչյուրին:

 Քիթիկս փոքր էր, բայց  զգայուն էր բույրերի հանդեպ, ափսոս, որ իր ընտրած  հոտերը չստացված  սիրավեպերով,  մենության օբերտոներով, երբեմն ջեռոցում մոռացած բլիթներով էին բուրում: Իսկ ես ուզում էի, կարելի է ասել՝ պահանջում էի, որ նոր քիթս երջանկություն, հաջողություն ու սեր որսար: Ես անզոր էի: Կյանքը ինձ մոռացել էր մի անկյունում, ինչպես Ֆիրսին էին թողել մեծ տան մեջ: Իմ ծաղկած  ծառերը կտրվել էին, թեև ես ընդամենը  քսան  տարեկան էի: Հրատարակիչս ասաց, որ գրքի դիմաց կիրքս պիտի  թողնեմ որպես գրավ, կամ շարունակեմ խմորեղեն թխել -վաճառելով ապահովել լինելությունս: Ես մտածում էի: Դժվար է ընկղմվել սեփական աշխարհի ընդերքը, կռիվ տալ ու երազել, ու հանկարծ դուրս շպրտվել անծանոթ մի ափ ու ուրիշի իրականության սեղանին դնել սեփական իրականությունը: Մինչ ես մտածում էի լինել ճանաչված,  թե շարունակել քայլել  մեծ աշխարհի անհարմար նեղլիկ փողոցներով, պարզվեց`  ինձնից համարձակները կարողացել էին հանդուգն  գտնվել ու արագ կողմորոշվել: Ու ավելի լավ: Ես սիրում եմ, երբ տհաճ իրավիճակներում փրկվում եմ ինձանից  անկախ: Իսկ միգուցե փրկությունն ա՞յլ ելք ունի: Ես կուզեի  ճանաչել ջուրը խորքից, բայց  վերարկուս գրպաններ չունի՝ մեջը քարեր լցնելու համար, ես կուզեի նյարդերս շպրտել մութ  սև քաղաքի վրա,  բայց  ժանգագույն վախերս սանրեցին մազերս ու ես քնեցի, ես  ուզում էի գլուխս կոխել վառարանի բերանը՝ խորը, հնարվորինս խորը, բայց  հիշեցի՝ անգամ սեփական խոհանոց չունեմ, իսկ հանրակացարանի ընդհանուրում մի խղճուկ  էլեկտրական ջեռոց է, ես  նույնիսկ օրագիր չունեմ, որ մեջը խցկեմ իմ  կյանքի բույրերը, սակայն  ունեմ գլխացավ: Մեծ, կայուն, ծանր: Ու անգամ  մանկության`  Նոր տարուն բաժին  հասած  մանդարինի  ու  պճնված  եղևնու հոտը չի փրկում ինձ: Երբ կորած ես, կորած ես անհետ, որովհետև  ներկադ լափել է անցյալդ, անցյալդ խժռել է ապագայիդ: Դու ունես հաստատուն  մի բան. գլխացավ ու փոքրիկ մի քիթ, որ ուզում է իրեն ի ցույց դնես ու շրջես քաղաքով մեկ: Ցուցադրես Ամանորի տոնահանդեսին: Քսան  տարեկանում  ուշացել ես պոետ լինելու համար, արձակագրի համար էլ  շատ շուտ է, կենցաղը բերանը բաց քեզ է սպասում,  իսկ դու դեռ  հոտոտում ես նրա արվեստանոցում շրջող ներկերի հոտը:

  Ես քայլում եմ մեծ քաղաքի  նեղլիկ մայթերով: Ես ամենուր փնտրում եմ իմ հին քիթը: Քթիս մեջ  իմ էությունն  էր, դրա մեջ՝ տունս, տանս մեջ՝ փողը, փողի մեջ՝ մասնագիտությունս: Ես կորած եմ: Ես ունեմ գլխացավ: Գլուխս տրաքում է օդում կախ ընկած բույրից: Օդում ծանոթ բույր է: Կանայք միշտ լավ են տարբերում հոտերը: Կանայք թափանցիկ շշերի մեջ լցված բույրով պատ են շարում, որպեսզի  անծանոթները  չզգան իրական հոտը: Ու այդ խաբեության մեջ երբեմն ինքդ էլ ես կորցնում քեզ ու չես կողմնորոշվում՝ որն էր քո մարմնի բնական բույրը ու որն էր ծպտանքը: 
  Նախորդ գիշեր քիթիկս  իր մեջ  է առել  ջեռոցի,  դարչինի, մեղրի, մեխակի, ալյուրի,  անքնության  ու  ցավի  հոտը:

  Դեկտեմբերի  վերջին օր: Ցերեկ: Ցուրտ: Հուզմունք: Ամփոփում:  Երկարամարմին փողոցի մի մեծ հատվածում անտառի վերջին շունչը քաղաքի անտարբերությանը թողած կանաչ դիակներ, որոնց շպրտելուց առաջ դեռ  զարդարելու են:  Ես՝ արկղը ձեռքիս,  ձեռքիս վերջին գումարով իմ իսկ պատրաստած  բլիթները գնած քայլում եմ: Տանից  դուրս գալուց առաջ տասը հրատարակչություն ուղարկեցի « Անհաջողակի օրագիրը»: Մտածում եմ, եթե ինը մերժեն, հրաշալի կլինի: Ականջակալներիցս անուշ թույնի պես մեջս  է լցվում Սինատրայի ձայնը: Նա ինձ նրբորեն սպանել գիտի: Նա ինձ իմ կյանքը պատմել գիտի՝ սպանելով՝ անշտապ ու  հաճույքով:  Տոնը ու միայնությունը սեղմում են պարանոցս: Օդը լցվել է ծանոթ բույրով: Ակորդը՝  ձյան  թարմության,  հուզմունքի և դարչինի, վերին նոտաները՝ մանդարին, եղևնի, պրալինե, սրտի նոտաները բացվում են  մի փոքր ուշ.  դա սպասման, հույսի, երազանքի փոքր-ինչ ծաղկային  քաղցր բույրն է,  շարունակական շլեյֆը…մի՞թե դա կարևոր է: Ես շատ սոված եմ: Նստեցի երկաթե սառցակապ նստարանին, բացեցի տուփը, որ ուտեմ բլիթները: Ես այդպես էլ չգտա քիթս, ես այդպես էլ չվերադարձա հայրական  տուն, ես չվերադարձա արվեստանոց, ես  չվաճառեցի բոլոր բլիթները, ես դարձա շարքային  միայնակ: Ես  այն  քարերից մեկն եմ, որ  դուրս մնաց  Վերջինիայի վերարկուի գրպանից, ես այն  քնկոտ տունն եմ, որից  փախավ  Մարինան, ես  այն լռությունն եմ, որ քար կտրեց օդում՝  մինչ Սիլվիան  հավերժություն  էր շնչում, ես բարդույթներով լցված այն էջն եմ, որը չտեղավորվեց Անայիսի կարմիր կազմով նոթատետրի մեջ:  Ես, ես, ես...
Վերջիվերջո,  ես  սոված  անհաջողակ եմ, որն ի վիճակի չէ ամփոփել տարին:
  Ձնեմարդուկները շաքարե հայացքով ինձ էին նայում, ես՝ նրանց: Պետք էր ուտել: Ուտելուց  հետո պարզ կլիներ հաջորդ քայլը, բայց  բույրի շարունակական շլեյֆը լցվեց քթանցքներս. ուրիշի սովի հոտն էր:

  Պառավը կուչ էր եկել իր մահագույն , մոխրին տվող շալի մեջ ու օգնություն էր խնդրում, հայացքով ձգվում բլիթներիս կողմը: Իրական գրողը ամենածանր վիճակում  պետք  է վեհ արարք գործի, հետո կերպար հորինի ու այդ կերպարն էլ  իր ապրած ցավը առավելություն պիտի  դարձնի: Ես որոշեցի վեհ լինել: Բթամատս ու ցուցամատս  սեղմեցին քթանցքները, ձախ ձեռքս մոտեցավ մուրացկան կնոջը:

-Անուշ արեք, ուրախ նոր տարի:

Ամենահիմար բանն է ցրտից կիսամեռ ու սոված մեկին ուրախ տարի մաղթել, բայց արդեն ուշ էր, չհաջողվեց վանդակել բառը:  Նա  երևի չլսեց էլ, ագահաբար վերցրեց տուփը, կեռաձև մատները խրեց տուփի մեջ:  Թափառական շները, որ շրջում էին փողոցի այդ հատվածում,  վրա հասան: Դրանք երեքն էին: Պառավը նայեց արկղին, հետո շներին: Նա առանց երկար մտածելու  շրջեց արկղը՝ կշտացեք: Հո-հո՝ բլիթները խառվեցին ձյան սպիտակին, հետո կորան չորսոտանիների երախներում: Հո-հո… ես մարում եմ տոնական  քաղաքի  լուսաշատ փողոցներում,  աշնանային կապույտ վերարկուիս մեջ փակված, ես փնտրում  եմ սպասման  բույրը, ես փնտրում եմ…