ԴԵՂԻՆ ԵՐՋԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԶՈԶ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

Ներկայացված է Արմավի մրցույթին...

 

Մայրամուտն այրվում էր հորիզոնում: Անկյանք տերևները անտրտունջ ընկնում էին ճյուղերից՝ հանձնվելով աշնան բերած անխուսափիլի վախճանին: Զբոսայգու արահետները լի էին գունազարդ տերևներով, որոնք անխնա կոտրատվում էինմարդկանց փութկոտ ներբանների տակ: Մեղմ քամին արշավում էր բոլոր ուղղություններով՝ փնտրելով անգթորեն հոգեվարքող հուշերը: Նոյեմբերը հասնում էր վախճանին, ծառերը մերկությունից դողում էին և սառնություն արտաշնչում:

Զբոսայգու նստարաններից մեկին նստած էր գեղեցիկ մի կին՝ նրբիրան, սև երկար մազերով, երկար թարթիչներով, իսկ աչքերը նման էին անլուսնյակ գիշերների մռայլությանը: Կլիներ մոտ քսանյոթ-քսանութ տարեկան:

Նրանից ոչ հեռու խաղում էր երեք տարեկան մի տղա՝ գնդակը նետելով այս ու այն կողմ, վազելով դրա հետևից, խանգարելով անցորդներին:

Մայրը մեղմ ժպտում էրև հայացքով հետևում չարաճճիին: Հանկարծ մոտեցավ մոտ տասնհինգ-տասնվեց տարեկան տղա ևձեռքի բազում փուչիկներից մեկը պարզեց նրան: Փոքրիկն իր սևորակ աչուկներով նայեց դեղին փուչիկին և բռնեց նրան ամրացված երիզը:

Կինը նայեց պատանուն՝ զննելով նրա հագի բաճկոնը, որը մեծ էր վրայով, ուսերը կախ էին ընկած և թևքերը ծածկում էին ցրտից կարմրած ձեռքերը, նայեց հնամաշ շալվարին, որի կտորը տեղ-տեղ թափանցիկության աստիճանի էր հանում, նայեց կոշիկներին, որոնք մաշվել էին՝ դեգերելով միևնույն ծանոթ ուղիներում:

Կնոջ աչքերը լցվեցին արտասուքով: Նա զսպեց պահի թուլությունը, մոտեցավ հեռանալ պատրաստվողփուչիկավաճառին և մեկնեց թղթադրամը: Տղան հասկացավ, որ նա փոքրիկի մայրն է: Նայեց գումարին և ասաց.

- Տիկի՛ն, փուչիկն այդքան թանկ չարժե:

- Վերցրու՛, որովհետև կան իրեր, որոնք ավելի արժեքավոր են, քան դրանց գինը:

Տղան ժպտաց, գլխով համաձայնության նշան տվեց, թեև այդքան էլ չէր հասկացել կնոջ փիլիսոփայությունը, վերցրեց գումարը և հեռացավ:

Կինը շարունակում էր նայել նրա հետևից: Այդ գումարով նա գնեց ոչ թե ինչ-որ իր, այլ փոքրիկ պատառիկ՝ անցածի հիշողություններից:

Նա նորից նստեց նստարանին: Մտովի սլացավ տարիներ առաջ կատարված իրադարձությունները: Տեսավ փուչիկ վաճառող տղային, ով իրեն նվիրեց մնացած վերջին փուչիկը: Հիշեց ինքն իրեն՝ կամակոր, չհանդուրժող աղջնակի, ով հաճախ վիճում էր ծնողների հետ ու նեղանում նրանցից, երբ չէին կատարում իր քմահաճույքներից որևէ մեկը, ով միշտ սիրում էր ունենալ ամենաթանկը ու լավը, ով ընկերներին ընտրում էր՝ ելնելով հագուստից ու կրած իրերի արժեքներից:

Ու մի սովորական տղա հայտնվեց ու կարողացավ փոխել իրեն, ստիպեց գնահատել իսկական արժեքները, արժևորել ունեցածը և պահպանել այն: Որքա՜ն խելացի էր իրեն գրեթե հասակակից այդ տղան, ում կյանքն անցել էր զրկանքների մեջ, ով կարիքից դրդված փողոցում փուչիկ էր վաճառում, որպեսզի կարողանար ապահովել հաշմանդամ հոր կարիքները, ով մորը կորցրել էր փոքր տարիքում: Այդ ծանր վիճակի մեջ անգամ նա հաճախ էր աղջկան ասում, որ երբ հոգնած, սառած ու քաղցած տուն է վերադառնում (ավելի ճիշտ այն նկուղ, ուր ապրում էր)և տեսնում հորը, ինքը անսահման երջանիկ է, որ ունի նրանիր կյանքում, որ նույնիսկ ողջ աշխարհի գանձերի հետ չի փոխի նրան:

Կինը ինքնաբերաբար ձեռքը տարավ նստարանի տակ, որտեղ ոտքն ու տախտակները միանում են և անկյուն կազմում: Ո՛չ, գրություն չկար: Տեղը դատարկ էր: Նա հիշեց, թե ինչպես ամեն անգամդպրոցից տուն վերադառնալու ճանապարհին մի փոքրիկ գրություն էր թողնում նստարանի տակ՝ նշելով, թե դասերն անելուց հետո որ ժամին կլինի այգում՝ իրենց նստարանի մոտ: Տղան փուչիկները ձեռքին շրջում էր այգով, վերցնում երկտողը և սպասում սահմանված ժամին, կամ ինքն էր գրություն թողնում, եթե ստիպված էր լինում այդ նույն ժամին հորը տանել հիվանդանոց:

Աղջնակը կապվել էր նրա հետ ու  ի զարմանս իրեն շարունակում էր շփվելայդ հասարակ տղայի հետ, ով այդքան հարուստ ներաշխարհ և արժեքներ ուներ, ով դրական ազդեցություն ունեցավ իր վրա:

‹‹Գիտե՞ս, ես իրոք երջանիկ եմ, որ կաս իմ կյանքում,- ասում էր հաճախ նա՝ նայելով աղջնակի ջինջ աչքերին,- այո՛, ես շատ բան չունեմ, բայց դրանց պակասը ինձ դժբախտ չի դարձնում, քանզի չունեցածիս կողքին դնում եմ իմ ունեցածը և հասկանում, որ դա ինձ բավական է: Այս փուչիկները ես համեմատում եմ երջանկոության հետ, որն ամեն ակնթարթ կարող է հանկարծ այլևս չլինել, ուստի գնահատում եմ պահը հենց հիմա, այս իսկ վայրկյանին, որովհետև րոպեներ անց գուցե այն այլևս չլինի ու հանձնվի հուշերի հողմապտույտին: Դողում եմ այն ամենի վրա, ինչը ճակատագիրը կամ անխուսափելի նախախնամությունը դեռ չի խլել ինձնից: Իսկ այս առօրյա դժվարություններըմի օր կձանձրանան ու հանգիստ կթողնեն ինձ: Բացի դա, եթե կյանքում ունենաս ամեն ինչ, էլ հանուն ինչի՞ պիտի պայքարես: Կյանքը հավերժական պայքար է այն ամենի համար, ինչ մենք ձգտում ենք ունենալ և պահել մեզ մոտ: Անպայքար կյանքը նման է նարինջ անապատի, որից բոլորը ձգտում են դուրս գալ››:

Իրենց ընկերությունը շարունակվեց երկար ամիսներ, որոնց ընթացքում ծնվեց այն մաքուր ու անկեղծ զգացմունքը, որին բոլորը սեր են անվանում:

‹‹Ես բախտավոր եմ, որ փուչիկներ եմ վաճառում, հակառակ դեպքում չէր հանդիպի քեզ››,- հնչում էին տղայի խոսքերը աղջկա ականջներում:

Նա խոր հառաչեց: Հիշեց, որ ոչ մի անգամ չառաջարկեց իր օգնությունը նրան, որովհետև գիտեր, որ կվիրավորի տղայի հպարտությունը, իրենց միջև կբացվի սոցիալական տարբեր շերտերին պատկանող մարդկանց արանքում եղած անդունդը, որը չի կամրջվում ո՛չ մի կերպ և ո՛չ մի ժամանակներում:

Հետո հիշեց, թե ինչպիսի միամիտ պատահականությամբ ծնողներն իմացան իր սիրո մասին: Ինքը բազմաթիվ նամակներ էր գրել տղային, բայց երբեք համարձակությունը չէր հերիքել դրանք տալ նրան, նրանցից ոչ ոք չէր բարձրաձայնել իր զգացմունքները, որովհետև զգացածը փոխանցելու համար երբեմն բառեր հարկավոր չեն. հայացքների լռությունն ինքնին խոսում է չբարձրաձայնվողի մասին: Այդ բոլոր թղթի կտորները նա փաթաթել ու տեղավորել էր իր սիրելի տիկնիկի մեջ՝ գաղտնիքը վստահելով միայն նրան: Մի օր մոր ձեռքից պատահաբար ընկել էր խաղալիքը, և երբ մայրը փորձել էր դուրս եկած ոտքը դնել տեղը, հայտնաբերել էր նամակներն ու կարդացել՝ ակամայից հաղորդակից դառնալով ճշմարտությանը: Ծնողները բարկացել էին աղջկա վրա, արգելել հանդիպել ապագա չունեցող փուչիկավաճառի հետ, փոխել էին նրա դպրոցը: Երկու ամիս անց նա փորձել էր նորից գտնել տղային: Փախել էր նոր դպրոցից ու գնացել այգի: Երկար ժամերով թափառել էր,բայց ապարդյուն, հետո երկտող թողել նստարանի տակ... բայց այն այդպես էլ վերցնող չէր եղել:

Նրանք այլևս չէին տեսնվել: Հանդիպում չէր կայացել, ու վերջակետի փոխարեն դրվել էին  կախմանդալուկկետեր:

***

Օդանավը վայրէջք կատարեց լույսերով ողողված թռիչքուղու վրա:

Ներսում մոլեգնող կարոտը զարնվում էր ափեափ, աներևույթ ձեռքի նման սեղմումկոկորդը, ստիպում սրտին խախտել իր սովորական ռիթմը և բաբախել արագ: Նա անհագորեն շնչում էր հիշողություններով թաթախված սառն օդը՝ ընդարմացնելու համար փոթորկվող հույզերն ու դեռ կայծկլտացող հույսերը:

Կեսգիշեր էր: Երևանյան այգիներից մեկում քայլում էր բարձրահասակ, լայնաթիկունք, սևահեր, կանոնիկ դիմագծերով մի երիտասարդ՝ վերարկուի կոճակներն արձակած, հետևից քարշ տալով ճամպրուկը:

Գիշերվա այդ ժամին, լապտերների աղոտ լույսի տակ, անփութորեն տրորելով սալահատակը, շտապում էր միայն իրեն հայտնի հստակ ուղղությամբ: Մի պահ կանգ առավ նստարաններից մեկի մոտ, ճամպրուկը հենեց ծառի բնին, կռացավ, դանդաղորեն ձեռքը տարավ ու շոշափեց նստարանի ոտքի ու տախտակների կազմած անկյունը: Զուր...

Նստեց, թուլացրեց շարֆի ճնշող կապանքները, խորը շնչեց, ձեռքը տարավ ճակատին, սեղմեց քունքը.

- Խելագարվե՞լ ես, մի՞թե դա հնարավոր էր: Այսքան տարիներ անց...

Հիշեց, թե ինչպես մի սովորական աշնանային ցրտաշունչ օր նստեց այս նույն նստարանին և կողքի աղջկան մեկնեց մնացած վերջին դեղին փուչիկը:

- Ցուրտ է, վերցրու այս դեղին արևը ու թող օրդ ջերմանա:

Աղջնակը, ով  այդ պահին ինր-որ բանից նեղված էր և աչքերը լցված էին, նայեց տղային, ակամա ձեռքը մեկնեց՝ բռնելով փուչիկը:

Հետո հիշեց, թե ինչպես մի օր աղջիկը բռնեց իր սառած ձեռքերն ու ասաց.

- Լավ է, որ ձեռնոցներ չունես: Այդ դեպքում կարող եմ հանգիստ բռնել ձեռքերդ և տաքացնել դրանք:

- Իսկ և իսկ ինձ նման ես սկսել մտածել,- պատասխանեց տղան, և նրանք սկսեցին ծիծաղել բարձր-բարձր՝ առանց հաշվի առնելու շրջապատող մարդկանց խեթ հայացքները:

 

***

Հիմա կհարցնեք, թե ինչու՞ տղան վերադարձավ այսքան տարիներ անց:

Ասեմ: Վերադարձավ, որպեսզի գտնի աղջկան: Նրան թվում էր, թե անցյալի կիսաբաց դռնից միշտ ներկա էին ներխուժում անցյալի հեռավոր հիշատակները և այն դնում երերուն հիմքերի վրա: Հարկավոր էր կա՛մ կրկին լայն բացել այդ դուռը, կա՛մ վերստին կողպել: Ներկան չէր պարզվելու այնքան ժամանակ, մինչև չլուծվեին կիսատ թողած անցյալի հաշիվները:

Եվ նա գտավ աղջկան: Գտավ, որովհետև ով փնտրում է, անկասկած գտնում է: Զանգահարեց և խնդրեց մի հանդիպում իրենց նստարանի մոտ: Իսկ աղջիկը գնաց, գնաց, որովհետև այսքան տարիներ զուտ իր լեզվի վրա էր սպանել նրա անունը, ոչ թե սրտում:

 

***

Նստած են միմյանց դիմաց: Նրանցից ոչ ոք դեռ չէր համարձակվում խոսել: Տասը տարի անց մի տեսակ դժվար է անհրաժեշտ բառեր գտնելը: Նայում ու նայում էին միմյանց՝ գտնելու համար սեփական նախկին եսերը:

Բայց... ո՛չ: Կարծես իրարից օտարացած երկու հոգիներ լինեին: Ժամանակը... այդ հզոր աճպարարը կարողանում է թմրեցնել հույզերը և վարժեցնում ապրել իրականությամբ՝ հաշտված կորցրածի անվերադարձելիության գաղափարի հետ:

Տղան խոսեց առաջինը: Պարզվեց, որ աղջկա գաղտնիքի բացահայտվելուց հետո նա այլևս այգի չէր եկել: Այդ օրը մահացել էր իր հայրը: Հորեղբայրը ժամանել էր Հայաստան և տասնութամյա տղային մենակ չթողնելու համար որոշել էր իր հետ տանել:

- Ինչու՞ ինձ հրաժեշտ չտվեցիր,- հարցրեց նրան կինը՝ հազիվ զսպելով ձայնի դողն ու կուտակված արցունքների հոսքը:

- Ես... չկարողացա, թե ինչ էր կատարվում ինձ հետ, միայն ինձ էր հայտնի: Կորցրեցի հորս, այդ նույն օրը կորցրեցի քեզ, երբ հայրդ ինձ գտավ ու ասաց, որ հանգիստ թողնեմ քեզ, եթե իսկապես սիրում եմ: Ես թույլ տվեցի, որ հորեղբայրս տանի ինձ իր հետ, տանի անհայտ ուղղությամբ, տանի բոլորից հեռու... ամեն ինչից հեռու... Չխոսեցի քեզ հետ, որովհետև ասելու ոչինչ չունեի: Եսմիայն մտածում էի, որ չպետք է թույլ տամ, որ կյանքդ կապես այնպիսի մեկի հետ, ով ոչինչ չունի քեզ տալու, ով նույնիսկ իր սեփական ապագան չի տեսնում: Դու արժանի էիր ավելիին:

- Իսկ հիմա ավելի լա՞վ է ինձ համար:

- Պարզապես իմացիր, որ միշտ սիրել եմ քեզ ու սիրում եմ:

- Այնքան ուշացած են քո խոսքերը: Դրանք ոչինչ ի զորու չեն փոխել: Ես սիրում եմ քեզ, բայց երբեք չեմ դավաճանի ամուսնուս ու որդուս: Ես թույլ չեմ տա, որ այն անցյալը, որից այսքան տարիներ փորձել եմ ազատվել, ստվելի իմ ներկան: Կան խոստովանություններ, որոնք անժամանակ են լինում, կան զղջումներ, որոնք թողության չեն արժանանում, և կան քայլեր, որոնք այդպես էլ դեպի ելք չեն տանում: Այլևս չկա այն, ինչզգում էի տարիներ առաջ:

Տղան խորշնչեց, նա չհավատաց, բռնեց աղջկա ձեռքը, որը սառել էր ու անզգայացել, ապա ցածրաձայն շշնջաց.

- Գիտե՞ս, այս ընթացքում այնքան բաներ եմ տեսել, այնքան փորձությունների միջով   եմ անցել, ընկել ու բարձրացել: Քեզ կասեմ՝ զուր մի՛ փորձիր... ձեռքեր կարող են կեղծել՝ պարելով օդ բարձրանալ, ոտքերը կարող են կեղծել՝ շրջվելով հեռանալ ետդարձ չունեցող ուղիներով, մկանները կարող են կեղծել՝ ձգվելով ժպիտ նկարել դեմքին՝ հերթական անգամ հաջողությամբ դիմակելով անզորության էությունը, շուրթերը կարող են կեղծել՝ ասելով հեռացիր, ձայնը կարող է կոպիտ հնչյուններով կոծկել իր ելևէջների դեղը և հնչել հաստատակամ՝ փորձելովհամոզել ու ինքը համոզվել իր ասածում: Բայց աչքերը... ա՛յ աչքերը կեղծել չեն կարող: Նրանք մեր անբարձրաձայնելի զգացմունքների արտացոլանքն են, պետք է պարզապես կարողանալ ճիշտ թարգմանել նրանց անբառ աղմուկը: Աչքերում են արտացոլվում չիրականացած բոլոր երազանքներից ընկած աստղերը՝ պատկերելով ողջ մի տիեզերք: Աչքերում կարելի է տեսնել շղարշված ապրումների խուլ արձագանքը և դեռ հավերժող սպասումը: Աչքերում կարելի է տեսնել արտևանունքների տակ կուչ եկած կարոտը, որն անզգուշորեն կարող է գլորվել բյուրեղյա արցունքների հետ և փշուր-փշուր լինել: Աչքերում է թաքնված նաև կարոտը, որն անհուսորեն շարունակում է գոյատևել: Դու միայն նայիր աչքերին... ուրիշ ոչինչ...

Ու տղան նայեց սիրելիի աչքերին.

- Քչերն են, որ քաջություն ունեն երջանիկ լինել սեփական տարբերակով, հիմանկանում բոլորը ուզում են երջանիկ լինել բոլորի պես: Ես ոչինչ չեմ ակնկալում քեզանից: Հայաստան եմ վերադարձել ընդամենը մեկ բանի համար, որպեսի համոզվեմ, որ չեմ կոտրել կյանքդ, որպեսզի տեսնեմ, որ առանց ինձ կարողացել ես ապրել շարունակել, որ ոչինչ չեմ փչացրել: Ների՛ր ինձ, եթե կարող ես:

- Կայնքը մաթեմատիկական խնդիր չէ, որ հետ վերադառնաս, ավելացնեսբացթողումներդ և շտկես արդյունքը: Երբեմն բաց թողածը այդպես էլ չի լրացվում ոչնչով, իսկ թյուրիմացությունները չեն ջնջվում, որովհետև ձեռքիդ տակ չունես ամենակուլ ռետին: Եղելությունն իր շռնդալից ապտակով սթափեցնում է յուրաքանչյուրիս: Հնարավոր չէ ապրել իրականությունից կտրված ու անարդյունք անրջել: Անընդմեջ երազելը խլում է ներկայով ապրելու իրականությունը: Հեռացի՛ր, գնա՛ և գտրի քո երջանկությունը: Հիշողությունները մնում են այնտեղ, ուր սովորաբար կողպված են՝ անցյալում: Ետ մի՛ նայիր...

Այս խոսքերից հետո կինը ետ քաշեց իր ձեռքը  տղայի բռից և, առանց ետ նայելու, առանց վարանելու, իր վերջին ճիգերը լարած՝ հեռացավ:

Ու շարունակեց քայլել՝ սառած ձեռքերը գրպաններում դրած,անտարբեր սառնաբույր քամու սթափեցնող հպումներին: Անթարթ աչքերով ընթացավ՝ հայացքը հառած անհայտի անանուն հեռվին: Չէ՛, դիմացավ, չթարթեց, եթե թարթեր՝ արցունքները կդավաճանեին: Հաղորդակից չէր կողքով շտապող սիլուետներին: Հոգում խառնաշփոթ էին ստեղծել չհերքվող ճշմարտությունները:

Կան մարդիկ, որոնք կյանքից հեռանում են ֆիզիկական մահվան պատճառով, և կան մարդիկ,որոնց դու ես թաղում՝ հոգեպես, երբ նրանց գոյությունը ինչ-որ տեղ, ինչ-որ մեկի կողքին, քեզ  համար այլևս միևնույն է դառնում: Դա նրանից է, որ հատել ես անտարբերության՝ հետդարձ չունեցող սահմանը: Մարդուն այս ձևով կորցնելը պակաս ծանր ու դաժան չէ, որովհետև եթե մի օր նույնիսկ փորձի ‹‹հարություն›› առած  վերադառնալ, նրան նորից ու նորից ետ չես ընդունելու, որովհետև մանկուց չես հավատացել հրաշքների, հատկապես քո սեփական կյանքում, որովհետև նրան կորցնելն արդեն քո մեջկոտրել է ինր որ չվերականգնվող բան, անդառնալի մի բան, և հաճախ կորցրածը հետագայում գտնելը արժեզրկված է լինում...

Կան ճանապարհներ, որոնցով հեռացողները, ավա՜ղ, այլևս չեն վերադառնում, և կան արահետներ, որոնցով գլխահակ վերադարձողները այլևս քեզ պետք չեն, որովհետև այդպես էլ չսովորեցիր ներել: Թերևս ներելու արվեստը մեզ այդպես էլ չդասավանդեցին ո՛չ մանկապարտեզում, ո՛չ դպրոցում և ո՛չ էլ համալսարանում: Գուցե ներողամիտ մարդիկ են քչացել, կամ գուցե՝ չքացել աշխարհի երեսից: Ուրեմն դու մեղավոր չես, որ չես տիրապետում այդ արվեստին՝ նորից ու նորից ներելու վարպետությանը: Քեզ վատ մի՛ զգա: Վերջին հաշվով ոչ մեկին ոչինչ պարտավոր չես: Սկսում ես մի տեսակ եսասիրաբար փիլիսոփայել:

Փորձում ես թախիծդ իր ողջ արճճե ծանրությամբ նետել չորացած տերևների հետևում ծվարած աշնան մառախուղին ու շարժվել առաջ: ...Մի տեսակ տարօրինակ ցուրտ է,իսկ տերևները հուսալքցելով թափվում են, որովհետև աշունն այլևս նրանց չի սիրում: Միակ մխիթարանքը մնում է հոգիդ՝ տխրատեսիլ անձրևի կաթիլների միանվագ մեղեդու տակ թրջելը, անցածի ժանգոտ հիշողություններից ազատվելը... ազատվել փորձելը: Ու արդեն հասկանում ես, որ աշունը քեզ էլ չի սիրում: Բոլոր սպասումները, մտորումները, կորուստներն ու հիշողությունները մնում են քեզ հետ: Ինչու՞... Ախր մի շատ պարզ պատճառով. դրանք երբեք էլ քեզանից դուրս, քեզանից անկախ չեն եղել, դրանք կազմում են քո էությունը, դրանք են, որ օրերդ թաթախում են հույսերիդ գունապնակում և ներկում ներկադ՝ խունացնելով անցյալի դատարկ ու անուժ ստվերները:

Աշնան տրորված կածաններով քայլելիս փորձում ես պատահաբար կորցնել մտորումներդ՝ մոռանալով մրսկան ծառերից մեկի տակ: Բայց... իզու՜ր... Դրանք արյունդ ճաշակած կպչուն մոծակների պես որոշել են հանգիստ չթողնել, բաց չթողնել քեզ:

Մի պահ կանգ ես առնում, շնչում կարոտներով թաթախված օրըդ, վերցնում... վերցնում ինքդ քեզ, վիրակապում կորուստներդ ու շարունակում գնալ այնտեղ, ուր ոտքերդ են առաջնորդում: Մի՛ մտահոգվիր. նրան չես հանդիպի, աշխարհը շատ մեծ է կորցրածդ վերագտնելու համար:

 

***

 

Բոլոր տերևները գրեթե թափվել էին ու խշշում էին անօգ ցավից: Տղան դանդաղորեն վեր կացավ, սկսեց ընթանալ հակառակ ուղղությամբ:‹‹Մեկուսի քայլում եմ՝ շրջապատված անկարևոր մարդկանց սին ներկայությամբ, ուզում եմ մտածել, որ կողքիս ես, որ քայլում ես ինձ հետ զուգընթաց, պարզապես ձյուն չկա մայթերին, որ ոտնահետքերդ դաջվեն վրան, իսկ ասֆալտը այդքան բարեսիրտ չէ, որ հաստատի անգո ներկայությունդ: Մնում է միայն հրաշքներին հավատալը: Ես նույնպես բացառություն չեմ ու ինձ համար հրաշք եմ հորինել, որ երբևէ  ինչ-որ տեղ էլի կտեսնվենք: Ների՛ր ինձ այդ փոքրիկ շռայլությունըև թույլթուր մի պահ կորցնել չհետքվող իրականությունը: Հնար չկա... Հանցագործներին երբեք չեմ համակրել, բայց երանի աշխարհում լիներ գեթ մի գող, ով կկարողանար իրոք կողոպտել... կողոպտել հիշողությունները››:

 

***

Երկու օր անց՝ կեսգիշերին, այգու այն նույն նստարանին նստած էր նա: Եկել էր հրաժեշտ տալու իր անցլային, իր եսին: Մեկնելու էր անվերադարձ, առմիշտ:

Արձակեց վերարկուի կոճակները, ծոցագրպանից հանես Ջեք Դանիելսի փոքրիկ շիշը,  բարձրացրեց գլխից վերև՝ պարզելով դեպի դալուկ լիալուսինը և բացականչեց.

- Խմենք այն բոլոր երազնաքների կենացը, որոնց այդպես էլ չվիճակվեց դառնալ իրականություն, այն  երազանքների կենացը,  որոնք ի վերջո ստիպեցին մեզ հաշվի նստել անհերքելի եղելության հետ, այն երազանքների, որոնք մնացին մտապատրանքի սահմաններում՝ չգալով իրական ոլորտ, այն երազանքների, որոնք այդպես էլ մնացին չբարձրաձայնվող բառերից անդիր...

Նա շիշը դրեց բերանին և անհագորեն խմեց, խմեց մինչև վերջ:

Անտարբեր հայացքով շուրջբոլորը նայելով վեր կացավ, քայլեց՝ հետևից քարշ տալով ճամպրուկը:

Նրա հեռանալուց հետո նստարանին ժապավենով կապած դեղին մի փուչիկ էր ծածանվում, որը ջերմացրեց ինչ-որ մեկին, բայց այդպես էլ արև չդարձավ: