ԱՐՁԱԿ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԻՐՄԱ ՀԱԿՈԲՅԱՆ

***

Արևը լավ կյանք է խորհրդանշում ու քեզ ինձնից խլում: Գիշերը քեզ ինձ է տալիս, առավոտ՝ խլում, լավն ու անձդ համատեղել չեմ կարողանում, բայց տքնում եմ ու ինձ ինձնից խլում: Քոնը քեզ թողնեմ ու ես իմը մնան, բայց քոնը իմը դարձնեմ ու իմը քեզ տամ… Մանկատանը մորը սպասող երեխան, ծերանոցում երեխային սպասող ծնողը, տանը ինչ-որ մեկից որբը, արցունքախառն հայացքով անորոշաբար ժպտում են: Մտքերումս բառեր թողածը ջանում է նույն բառերը շուրթերից մաքրել, իսկ դրա համար համբույրը բավարար չէ: Մանկատանը մորը սպասողը երեխան՝ դեռ հույս ունի պահած, ծերանոցում երեխա սպասող ծնողը այդ հույսը թաղել է իրեն այդտեղ բերող ճանապարհին, իսկ ինչ-որ մեկից որբը բնույթով երեխա է, մտքո՝ ծեր, ասում է թե սպասում է վերադարձողին ու մտածելու ճանապարհին մտափոխվում է.... Նա, ով գնում է, վերադառնալը մի երկու քայլ նրան այն կողմ է շպրտում: Իրականում ո՛չ մանակատանը սպասողն էր բնութագրում վիճակը, ո՛չ ծերանոցում անհույսը, այլ այն շունը, որը ատում է իրեն մտադրված կորցրած տիրոջը:...

 

***

Ժամացույցի սլաքները կըտ-կըտ-կըտ նյարդայնացնող ձայնով ստիպում են շրջվել դեպի իրեն կամ թեկուզ հիշել մի բանի մասին, որը ժամանակ են կոչում: Րոպեները ժամեր են խոստանում ու ստիպում հայացքդ նետել ժամացույցին, իսկ հեռախոսդ, կարծես, դիտավորյալ չի զանգում, որպեսզի հեգնող հայացքիդ ինքն էլ արժանանա: Իմաստը ո՞րն է հեռախոսդ հեռու դնելու, եթե թեյիդ ամեն կումի հետ հայացքդ ուղղում ես հուսալով, որ զանգում է, բայց չէ որ ձայնը անջատած է ու քեզ բավարար է նույնիսկ էկրանի լույսը: Ձեռքդ զգուշորեն տա՛ր դեպի հեռախոսդ, վերցրա՛ ձեռքդ ու սպասի՛ր էկրանի լույսին, հետո էլի գցի՛ր, շարունակի՛ր թեյդ կամ ավելի ճիշտ դի՛ր գազօջախին եռա: Տուժողը թեյս էր, որ չվայելեցի, բայց արբեցի բուրմունքից, ո՛չ, տուժողը հեռախոսս էր, որ մի զանգի պատճառով անտեսեցի, ո՛չ, տուժողը ժամացույցն էր, որ պայթեց կտտոցներից, բայց բավարար ուշադրություն չարժանացավ, ի՞նչ եմ խոսում. ծիծաղելի է, տուժողը ես եմ, բայց իմ տույժը ուրիշին եմ տալիս:

 

***

Սրբի՛ր արցունքներդ: Քեզնով տարվածներից մեկը մոռացության կտա, մի՛ մտածիր: Հեռվից բոլորն են անթերի, հեռվում բոլորն են լուսավոր: Մոլուցք չդառնա՛ս, բայց թուլություն մնա՛: Քեզնով ջերմացրու՛ ու ... Հերիք է կեղծես, արցունքոտված ժպիտներ ինձ հարկավոր չեն, շոյող ձեռքեր՝ նույնպես: Ինձ թիկունք է պետք, ինձ ուժ է պետք: Հեռվից փայլող աչքերը քոնը չեն հիշի՛ր, քոնը այն զույգ արցունքաթաթախ՝ սրբող որոնողն է, որը քեզ է պահանջում: Մտքեր, որոնք մեղավոր են փնտրում, իսկ ես լռում եմ, որ քեզ չմեղադրեմ, բայց լռում եմ, դա էլ մեղադրելու խելամիտ ձև է: Հեռվից կանչող ձեռքերը ուրիշով են կեղտոտված, հեռվից լսվող ձայները ուրիշին են ուղղված, հեռվում կրքերը շատ են ու կարճ, հեռվում եղած սերերը լուսաբացին մայր են մտնում: Ինձ հեռուներից ոչինչ չբերես..

 

***

Ինչքան կարոտ կա այն մարդու աչքերում, ով խոսում է անցյալից: Բառերը ցավով են բարձրաձայնվում, անունները շրթունքի դողով արտասանվում: Աչքերում արցունքները չեն մաքրում պատկերները. տեսարանները անջնջելի են, իսկ նրանք կսկիծով ժամանակին էին սպասում, կարծում էին ժամանակն է դեր խաղալու: Իսկ ես վախենում եմ ժամանակի խաղերից, վախենում եմ այն աչքերից, որոնք ինձ չեն նայելու, վախենում եմ այն ձեռքերից, որոնք ինձ չեն գրկելու, վախենում եմ անցյալ դարձողներից: Մենք մի օրում սպառում ենք իրար ու հետո գրում բարև, հետո զղջում երկու տառ գրելու համար ...

 

***

Խոստանալիս չմոռանաս ատամներդ սեղմել, շունչդ պահել, այնպես, որ դիմացինդ չզգա անվստահությունդ անձիդ նկատմամբ, որ նրա աչքերի ոգևորիչ փայլը նսեմացնի կարծիքդ քոնի նկատմամբ: Թերահավատությանդ հոտը շապիկիցդ է կպել, իսկ դու օծանելիքի կարիք չունես, քո հոտը այլ բուրմունք ունի, իսկ դա բավարար չէ թերահավատության հոտը կորցնելուն: Դու բույրը հոտից տարբերողներից ես և դա է ինձ քոնը դարձնում. ոչ բոլոր հոտերին է թույլատրվում բույր անվանել: Ես կուզենայի, որ հին գրքի հոտից քեզ բաժին հասներ:

 

***

Ամեն սենյակի լույսի անջատման հետ քեզ կորցնում եմ: Տունս շատ մեծ չէ, ընդհամենը հինգ սենյակ ու հինգ իրար հետևից մարող լույսեր, որոնք ատելին են դարձնում թ՛ե հինգը, թ՛ե լույսը: Բայց տունս ինձ չի հերիքում. պատուհանագոգին նստած՝ հետևում եմ մարող լույսերին ու ամեն ավելացող լույսի հետ հավատացյալ դառնում: Իսկ դու հավանաբար թափվող տերևներին ես հետևում՝ ամեն մեկի հետ ինձ կորցնելով: Շատ չէ մնացել, մի քանի օր էլ, ու ծառերը կմերկանան, ու դու հաշվելու ոչինչ չես ունենա ... Իսկ իմ լույսերը, եթե անջատվեն մի քանի ժավա պայմանով միայն:

 

***

Գնա՛ եկեղեցի, քեզ մի քիչ ստի, քեզ արդարացրու՛, արի՛ տուն ամենակարևորը՝ ի ցույց դի՛ր բոլորին, թո՛ղ քեզ տեսնեն մոմ վառելիս, հավատդ ցուցադրելիս, հետո ուշ կլինի հասկանալու համար, որ մոմիդ հալման հետ հավատդ մարում է, ցուցադրումդ քեզ անհավատ է ցուցադրում, իսկ դու ուրախանում ես, որ հավատացնում ես: Մանկատանը երեխաներին երկու քուրչ տուր, չմոռանաս նկարվել, որ քեզ բարերար հիշեն, իսկ հետո կհիշես, որ արժեքը երկու-երեք քրչոտ կտորի մեջ չէ, ոչ էլ դեմքին նետած մի երկու կոպեկի: Արցունքներդ մաքրի՛ր նկարում եմ, ժպտա՛ ու թո՛ղ դիմացինդ բանբասի, որ դու երջանիկ ես... Դու սիրելիիդ ծննդյան օրը մի ջանա հիշել, քեզ կհիշեցնեն: Մեզ վերանայենք, որ մեզ չխղճան:

 

***

Իսկ դու ասա, որ լավ ես, իսկ նրանք, ովքեր քեզ ունեն առանց կեղծիքի, առանց ավելորդ հարցերի կզգան լավ լինելուդ չափը, քանզի վատ լինելումդ լավ լինելուդ փաստեր գտնողներ չեն հայտնվի: Իսկ դու ժպրա, ու թո՛ղ դիմացինդ տարբերի քմծիծաղից: Իսկ դու զգա իրականում ով է արժան քո ժպիտին: Ու սովորի՛ր ասելիքդ անձայն ասել, առանց խոսքի, որ քեզանից բացի ուրիշները քո խոսքերով քեզ չդատեն: Եվ դու հպվի՛ր առանց դիպչել, ու թո՛ղ սիրեն քեզ այդպիսին՝ առանց դիպչել:Իսկ երբ  արցունքներդ կաթիլ-կաթիլ ստեղծում են անձրևաձայն, անզուսպ եղի՛ր ու թո՛ղ տեղան առանց հաշիվ: Չմոռանաս այս ամենը անել տանը, իսկ դուրս գալուց քեզ հարդարես մեղմ ժպիտով: Երբ աչքերդ խաղաղությամբ թեքես դեպի ինձ, կհասկանաս քեզ ժպտում եմ կեղծ, թե անկեղծ:

 

***

Գեղեցիկ էիր եկեղեցու ֆոնին՝ նստած եկեղեցու դիմաց, ինչպես միշտ ծխախոտդ ձեռքիդ: Առջևում էիր նստած, բայց ստվերում էիր, եկեղեցին ստվերում էր քեզ: Ներքին խռովքդ եկեղեցին մեղմացնում էր: Հայացքումդ նկարածս ժպիտը պահպանվել էր, բայց ծխախոտդ էլ ժպիտդ էր ստվերում: Երկնագույն վերնաշապիկդ երկնքի լազուրի հետ միախառնվելով՝ եկեղեցուն խորհրդավորություն էր հաղորդում ու խաղաղություն ասվածը արդարացնում: Քեզ հետապնդող աչքերի նպատակը քեզ տեսնելը չէ, այլ որոնելը: Եկեղեցիներում հավատ բաժանեք, որ կարոտս բազմապատկվի հավատով ու կրճատվի քեզնով, գումարվի ես-իս, ես ամբողջանամ: Դու կներես, երբ քեզ ստվերում թողնի եկեղեցին, ես չեմ ների ծխախոտիդ, երբ նվերս ստվեր դարձնի... Աղոթքումդ ես եղե՞լ եմ:

 

***

Դրամապանակդ թղթադրամների պակաս չունի, բայց դու աղքատ ես, դու պակաս ես մարդկանցից, իսկ դրամապանակիդ օգնությամբ ձեռք բերածները ամեն թղթադրամի ծախսման հետ պակասում են, ամեն դրամապանակիդ նորի հետ շատանում ու օրվա վերջում անէանում են: Աղջիկների մասին խոսք գնալ չի կարող. Չգիտես՝ դու ես խաղալիք, թե իրենք թաշկինակ: Մեկմեկու օգտագործում եք, նա քո արժանիքները, դու՝ նրա, բայց մոռանում եք, որ ո՛չ փողն է արժանիք, ո՛չ սեռին հատուկ մարմնական առանձնահատկությունները: Մի քանի ժամում տիրացե՛ք իրար ու սերը կորավ,

զգացմունք չկար: Բայց դու փող ունեիր չէ՞, այսինքն դեռ կարող ես սիրել ու սիրվել: Դրամապանակդ կորցնելուց ի վեր մնացիր մենակ....

 

***

Քեզ մոտ մնալը ու քեզնից գնալը քեզ են պարունակում. միևնույն է մնում ես, թերևս հակասելով մնալուդ ու թվացյալ հեռացմանդ: Գնալդ էլ է քեզ կրում մտքումս, քայլերումս ինձ հարգել գիտեմ: Քայլել քեզ հավասար ինձ՝ ինձնից մի քանի քայլ հետ է գցում, քեզնից հետ քայլքը՝ քեզ ինձնից վեր դասելու հիմք է դառնում, իսկ ես ինձնից վեր դասվողներին, ինձ չեմ հավասարեցնում. անձս ինքնակամ վիրավորելու նպատակ չեմ հետապնդում: Հասկացված մարդ չեմ ո՛չ քայլերում, ո՛չ խոսքերում, դա ինձ մեկ քայլ իջեցնում է մնացածից ու մեկուկես քայլ բարձրացնում անմիջապես: Դրա շնորհիվ է, որ քայլերումս ու խոսքերումս ներդաշնակության սանդղակը հավասար է: Խոսքս հավատացնել չի հետապնդում, քայլս՝ երդում :

 

***

Սևացած ամպերը ձայնիդ ելևէջներն են իրենց մեջ կրում ու ստիպում չվախենալ կայծակից: Ամեն կայծակի հետ թեթև սարսուռ է անցնում մարմնովս, մի քիչ էլ թեյս է բաժակում խուճապի մատնվում: Երկուսս էլ դողում ենք, տարբերությունը մեկն է՝ թեյս պաշպանված է բաժակում, իսկ ես տանս անպաշտպան եմ:  Թեյը տաքացնում է բաժակը, իսկ ես տունս չեմ ջերմացնում, պատերն էլ խոստացել են ինձ վերմակիս հույսին թողնել, որը՝ դեն նետելիս, մրսում եմ, վրաս գցելիս՝ շոգում: Մի խոսքով իրար չենք հասկանում:

 ...Տունս վառարանի հաշվին տաք է, իսկ ես մրսում եմ, ներսումս ջերմացնող ոչինչ չկա, իսկ ես դեռ համարձակվում եմ բողոքել:

 

***

Անձրևի վերջին կաթիլների հետ մեռնում են քո հետ կապված հուշերը, ամեն նոր անձրևի հետ վերածնվում ես թ՛ե դու, թ՛ե քո հետ կապված ամենը: Աշուն է, ու դեռ անձրևների կամակորությունները շարունականան բնույթ են կրելու, անդադար գալ-գնալով սպառելու են մեզ: Անձրևի վերջին կաթիլների հետ մարում եմ քո մեջ, զգում ես կորուստդ... Անձրևի կաթիլները նույնպես անմիջապես չեն սպառվում, ուժեղ անձրևից հետո երկար ես սպասում կաթիլների ավարտին, որոնք կաթ-կաթ սպասեցնող ձայներով կա՛մ հանգստացնում են, կա՛մ տագնապ նշմարում, քանզի դու չգիտես անձրևը դադարել է, թե ավելի ուժգնությամբ է այցելելու: Ես քո կյանքում անձրև հիշեցրեցի, որը իր փոփոխումներով զայրացնում էր քեզ, բայց և այնպես ստիպում հաշվի նստել ու հարգել. սիրելը այլ հարց է: Ծագող արևը նոր կյանք է խոստանում, իսկ դու երկմտում ես անձրևանոց վերցնել, թե ոչ...

 

***

Աչքերս չեմ փակում զուտ նրա համար,որ քեզ չկորցնեմ, իսկ դու արդեն ցնդել էլ աչքերումս: Ձեռքերս լվացել եմ հեղուկով, աչքերս՝ արցունքներով, հոգիս պղտոր մնաց քեզնից, դու ինձնից պղտորվեցիր...Կատուս գալիս է ոտքերիս փաթաթվում. ուզում է ՝ սիրեմ, ես ու՞մ փաթաթվեմ:

 

***

Երբ ամբոխի մեջ աչքերս դադարեն քեզ որոնել, երբ աղմուկի մեջ ականջներս, ձայնդ լսելով, չստիպեն շրջվել հետ, երբ անունդ լսելով արձագանքը նույնը լինի, ինչ-որ բոլոր այն մարդկանցը, որվքեր քո անունն են կրում, այդժամ համոզված եղի՛ր՝ մոռացել եմ. դա են համարում մոռացում: